اختلال وسواس

اختلال وسواس (OCD) الگویی از افکار ناخوشایند است که شما را به سمت بروز یک سری رفتارهای تکراری هدایت می کند. این اختلال های فکری و عملی در فعالیت های روزمره شما اختلال ایجاد کرده و باعث بروز تنش های قابل ملاحظه ای در زندگی می شود. گاهی تلاش می کنید تا اختلالات فکری و عملی تان را نادیده گرفته یا آنها را متوقف کنید ولی نتیجه این کار افزایش یافتن سطح پریشانی و اضطراب در شما می باشد. علیرغم تلاش برای خلاص شدن از افکار و اعمال آزار دهنده ، آنها همچنان خود را مهمان فکر و ذهن شما می کنند و به این ترتیب برروی چرخه ای از رفتارهای تکراری می افتید و همه شما را به عنوان فرد وسواسی می شناسند. اختلال وسواس اغلب شما را درگیر موضوعاتی خاص از قبیل ترس از کثیف بودن و مشغول شدن دائمی فکر برای رسیدن به نقطه کمال می باشد. حتی این وسواس می تواند ذهن شما را درگیر اندام تان نیز کند و باعث شود که مثلاً شما تصور کنید اندام تان بعنوان یک زن ، ایده آل نبوده و تلاش کنید تا با انجام فرایندهایی از قبیل پروتز سینه یا پروتز باسن ، اندام خود را به نقطه ایده ال برسانید. قطعاً چنین اختلالاتی جاده زندگی را که تنها یک بار تجربه عبور از آن نصیب مان شده است به یک مسیر ناهموار تبدیل می کند. راز جراحی در مبارزه با این تجربه ناخوشایند ، در کنار شما است که به شما کمک کند تا گل های شادی را در جاده زندگی تان بچینید و هر صبح تان را به دور از دغدغه ، زیباتر از روز قبل آغاز کنید.

علائم اختلال وسواس

اختلال وسواس دارای دو نوع علامت اصلی می باشد : علائم فکری و علائم عملی. بسیاری از افراد هر دو علامت را تجربه کرده و برخی تنها یکی از این دو نوع را تجربه می کنند.

این علائم ، گذرا نبوده و تنها دوره کوتاهی از زندگی را درگیر خود نمی کنند. حتی علائم خفیف نیز می تواند یک ساعت از هر روز یک فرد را درگیر خود کرده و به میزان قابل ملاحظه ای بر روی فعالیت های روزانه شما تاثیر بگذارند.

اختلال وسواس می تواند بر روی توانایی شما در متمرکز کردن توجه بر روی فعالیت ها و وظایف کاری و تحصیلی نیز اثر بگذارد. حتی گاهی شدت آنها به اندازه ای می رسد که شما از انجام فعالیت های کاری و تحصیلی خود باز می مانید.

محتوای اختلال وسواس فکری دارای دامنه متغیری می باشد ولی برخی موضوعات مشترک در آن شامل موارد زیر است:

• نگرانی از کثیفی ، آلودگی و بیماری
• ترس از آسیب دیدن خود و اطرافیان تان
• احساس نیاز به قرار دادن همه چیز در وضعیت متقارن
• افکار جنسی یا تهاجمی ناخوشایند
• نگرانی در خصوص بیرون انداختن چیزها
• برخورد با شرایطی مبهم در خصوص جهت یابی و تمایلات جنسی
• نگرانی درباره سلامت خود و عزیزان تان

این افکار ناخواسته صرفنطر از اینکه شما چقدر تلاش می کنید تا آنها را سرکوب کرده یا نادیده بگیرید ، دوباره به سراغ تان می آیند. ماهیت ماندگار بودن آنها باعث می شود که اگر شما گامی در جهت پیشگیری و مقابله با آنها بر ندارید ، به یک حقیقت در وجود شما تبدیل شوند.

در گروه دوم اختلال یعنی اختلال وسواس عملی ، برخی رفتارها از قبیل موارد زیر را شاهد خواهیم بود:

• شستن مکرر دست ها ، اشیاء و بدن
• مرتب کردن وسایل با حساسیت خاص
• تکرار مکرر برخی عبارت
• لمس کردن برخی چیزها به دفعات مکرر
• به دنبال تائید گرفتن از دیگران بودن
• جمع کردن برخی چیزهای خاص یا خریدن نمونه های مشابه
• پنهان کردن چیزهایی که بتوان با آن به خود یا دیگران ضربه زد.

در واقع وسواس عملی ، واکنش وسواس فکری است. وقتی وسواس فکری آشکار می شود ، احساس می کنید مجبورید برای کاهش اضطراب ایجاد شده و شکل عملی بخشیدن به فکرهای وسواس گونه ، وارد عمل شوید.

احساس می کنید که باید این فعالیت ها را به دفعات تکرار کنید تا مطمئن شوید به نقطه صحیح رسیده اند. اگر در طول اجرای رفتارهایی که به شکل مناسک برای شما در آمده اند اشتباه کنید ، احساس می کنید باید دوباره از اول شروع کنید و این بار کار را بدون عیب و نقص و به طور کامل به پایان برسانید.

چه چیزی باعث اختلال وسواس می شود؟

متخصصان هنوز نمی دانند که دقیقاً چه چیزی باعث اختلال وسواس می شود ولی سابقه خانوادگی در خصوص یک موقعیت نقش بسیار مهمی را ایفا می کند. اگر یکی از اعضای نزدیک خانواده شما به این اختلال دچار باشد ، احتمال دچار شدن شما به این موقعیت ، افزایش پیدا خواهد کرد.

بر اساس گزارش انجمن سلامت روح ، آسیب دیدن برخی نواحی مغز یا عدم رشد صحیح آن نیز می تواند در بروز این موقعیت دخیل باشد. برخی شواهد نشان می دهد که اختلال وسواس تا حدودی می تواند به چگونگی واکنش مغز به سراتونین ارتباط داشته باشد. سراتونین یک انتقال دهنده عصبی است که به تنظیم خلق وخو و خواب کمک کرده و می تواند عملکردهای مهم دیگری را در سراسر بدن انجام دهد.

چه افرادی در برابر اختلال وسواس آسیب پذیرترند ؟

اگر شما از نظر ژنتیکی در برابر اختلال وسواس آسیب پذیر باشید ، فاکتورهای دیگر نیز می توانند احتمال پیشرفت این اختلال در شما را افزایش دهند. برخی از این فاکتورها شامل موارد زیر می باشد :

• استرس یا آسیب دیدگی : بالا بودن سطح استرس در منزل ، محل تحصیل ، کار یا در روابط شخصی می تواند احتمال بروز اختلال یا بدتر شدن علائم موجود را تشدید کند.
• شخصیت : برخی ویژگی های شخصیتی خاص از قبیل ناتوانی در مدیریت کردن عدم اطمینان ، بالا بودن سطح مسئولیت پذیری یا ایده آل گرا بودن برخی فاکتورهای دخیل در این اختلال می باشند. البته بحث هایی در خصوص ثابت یا متغیر بودن این واکنش وجود دارد.
• مورد سوء استفاده قرار گرفتن در دوران کودکی : کودکانی که در دوره کودکی خود ، مورد سوء استفاده قرار گرفتن یا آسیب های دیگر را تجربه کرده اند ، یا مورد تمسخر قرار گرفته یا به شدت نادیده گرفته شده اند ، در معرض خطر ابتلای بیشتر به این ناهنجاری قرار دارند.
• آسیب دیدگی مغز : بر اساس مطالعات انجام شده در ۲۰۲۱ ، علائم این ناهنجاری برای اولین بار بعد از آسیب دیدن سر بروز می کند.

به خاطر داشته باشید که گاهی سابقه خانوادگی به همراه برخی فاکتورهای خطر دیگر پیشرفت پیدا می کنند. برخی افرادی که هیچگونه فاکتور خطری در آنها وجود ندارد نیز در معرض خطر دچار شدن به این اختلال قرار دارند.

اختلال وسواس می تواند در اثر ابتلا به برخی مشکلات سلامت روحی دیگر از قبیل موارد زیر حادث شود:

• سندروم تورت
• ناهنجاری های افسردگی شدید
• ناهنجاری اضطراب اجتماعی
• ناهنجاری در خوردن

در واقع در حدود ۹۰ درصد از افرادی که دچار اختلال وسواس هستند ، به یک مشکل سلامت روحی دیگر نیز دچار می باشند که از میان رایج ترین آنها می توان به اضطراب اشاره کرد. گفته می شود ابتلا به یکی از این مشکلات به این معنی نیست که شما به طور خودکار به این اختلال دچار هستید.

تشخیص اختلال وسواس

اگر این اختلال را تجربه کرده اید ، متخصص سلامت روان می تواند در تشخیص و کشف بهترین گزینه های درمان به شما کمک کند.

در نیمی از جمعیت مبتلا به این اختلال ، علائم در دوران کودکی ظهور می کنند. با توجه به اینکه علائم به صورت تدریجی آغاز می شوند ، نمی تواند به شکلی بسیار بارز ظهور کند. در واقع ، برخی افراد بدون اینکه به دنبال درمان باشند ، سال ها با این اختلال زندگی می کنند.

صحبت کردن درباره علائم اختلال وسواس خصوصاً اگر قبلاً تلاش کرده و با شکست روبرو شده باشید ، دشوار به نظر می رسد. گاهی شما افکار خود را با والدین تان به اشتراک می گذارید. آنها به شما می خندند ، شما را در آغوش گرفته و به شما می گویند که نگران نباش ، می گذرد. ولی گاهی این افکار شما را راحت نمی گذارد.

یا شاید گاهی تلاش کرده اید که برای همکارتان که مدام وسایل شما را قرض می گیرد توضیح دهید که هر کس باید از وسایل خودش استفاده کند. وقتی آنها وسیله ای را از شما قرض می گیرند و در زمان بازگردان ، آن را دقیقاً سر جای خود قرار نمی دهند ، تا زمانی که خودتان آن وسیله را مرتب سر جایش بگذارید ، ذهن تان مدام آشفته است. سپس پچ پچ آن همکار با همکار دیگر را می شنوید که موقعیت این چه آدم عجیبی است.

یک متخصص سلامت روان ، به شما نمی خندد یا شما را قضاوت نمی کند. بلکه به شما گوش می دهد و به شما کمک می کند تا مشکل تان را حل کنید.

آنها کار خود را با پرسیدن سوالاتی در خصوص تجربه ناهنجاری وسواس فکری یا عملی آغاز می کنند.

• چند بار در روز این موقعیت را تجربه می کنید.
• در تلاش برای نادیده گرفتن یا سرکوب کردن این ناهنجاری ، چه کارهایی انجام می دهید.
• آیا تفکرات مرتبط با این اختلال ، احساس رضایت را در شما ایجاد می کند.
• اختلال وسواس چه تاثیراتی را بر روی روابط و فعالیت های روزمره تان بر جای می گذارد.

درمان اختلال وسواس

مراجعه به یک درمانگر که در زمینه درمان اختلال وسواس صاحب تجربه است ، اولین قدم مثبت در کشف گزینه های درمان مفید محسوب می شود.

معمولاً درمان این اختلال شامل روان درمانی و درمان دارویی می باشد.

• دارو

برخی داروهای خاص می تواند به کاهش علائم اختلال وسواس کمک کنند. درمان با استفاده از دارو گاهی قبل از تاثیر ، به ۸ الی ۱۲ هفته زمان نیاز دارد بنابراین اگر بلافاصله متوجه بهبود نشدید ، همچنان برای دوره مقرر شده توسط پزشک ، مصرف دارو را ادامه دهید. ممکن است در پی مصرف دارو ، برخی عوارض جانبی اتفاق بیافتد. در صورت بروز چنین شرایطی در حین مصرف دارو ، تیم پزشکی خود را در جریان قرار دهید. اگر عوارض جانبی مصرف این داروها در مقایسه با مزایای آنها بیشتر بود ، پزشک دستاورد درمانی دیگری را توصیه خواهد کرد.

• تراپی

متخصص سلامت روان معمولاً تراپی را بعنوان بخشی از یک دستاورد مرکب در درمان ، توصیه می کند. مصرف دارو اغلب علائم اختلال را تسکین می دهد ولی زمانی که مصرف دارو در همکاری با تراپیست ادغام می شود ، به شما کمک می کند تا در خصوص موارد زیر نیز اطلاعات ارزشمندی را کسب کنید :

• آشنایی با ابزاری برای مدیریت کردن افکار ناخوشایند و تغییر الگوهای رفتاری نامطلوب
• آشنایی با استراتژی هایی جهت بهبود آرامش و غلبه بر عدم آرامش روحی
• درمان رفتارهای شناختی

این فرایند درمان به شما کمک می کند تا یا بگیرید که چگونه به افکار و رفتارهای منفی و نامطلوب ، قالب جدیدی بدهید.

• پیشگیری از واکنش

این نوع روش درمان شامل قرار گرفتن تدریجی در مقابل موقعیت هایی است که ریشه دغدغه و ترس بوده و باعث بروز اختلال وسواس شده اند. هدف از این فرایند ، یادگیری مدیریت تنش بدون درگیر شدن در رفتار وسواس گونه است.